Backgammon regels

Doel van het spel

Iedere speler heeft 15 schijven. Het doel is al je schijven naar je eigen thuisbord te brengen en ze daarna van het bord te halen (‘uitspelen’). Wie als eerste alle 15 schijven heeft uitgespeeld, wint.

De spelers bewegen in tegengestelde richting. Wit gaat van punt 24 naar punt 1, Zwart andersom. Iedereen telt de punten vanaf zijn eigen kant.

De startopstelling

Het bord heeft 24 smalle driehoeken, de punten. Iedere speler zet 2 schijven op zijn 24-punt, 5 schijven op het 13-punt, 3 schijven op het 8-punt en 5 schijven op het 6-punt. De punten 1 tot en met 6 zijn zijn thuisbord.

De strook in het midden heet de bar. Daar komen geslagen schijven.

Wie begint?

Iedere speler gooit één dobbelsteen. Wie het hoogst gooit, begint en speelt precies die twee getallen. Bij gelijke worpen wordt opnieuw gegooid.

Zetten

Elk gegooid getal is een aparte zet. Met 5 en 3 zet je één schijf 5 punten en één schijf 3 punten, of één schijf 8 punten als het tussenpunt vrij is.

Een dubbele worp telt twee keer: met twee vieren zet je vier keer 4 punten.

Je moet zoveel dobbelstenen gebruiken als mogelijk is. Kan maar één van de twee, dan moet je de hoogste spelen als dat kan. Is geen enkele zet mogelijk, dan sla je over.

Geblokkeerde punten en slaan

Op een punt met twee of meer schijven van de tegenstander mag je niet landen. Dat punt is geblokkeerd.

Staat er maar één schijf van de tegenstander, een ‘blot’, dan mag je die slaan. De geslagen schijf gaat naar de bar.

Binnenkomen vanaf de bar

Staat er een schijf van jou op de bar, dan moet je die eerst weer in het spel brengen voordat je iets anders zet. Hij komt binnen in het thuisbord van de tegenstander: bij Wit komt een 3 binnen op punt 22, een 6 op punt 19. Is dat punt geblokkeerd, dan kun je die dobbelsteen niet gebruiken.

Uitspelen

Pas als alle 15 schijven in je thuisbord staan, mag je uitspelen. Een 4 haalt een schijf van het 4-punt. Staat daar geen schijf, dan moet je met de 4 binnen je thuisbord zetten.

Een hoger getal dan nodig mag je alleen gebruiken als er op de hogere punten geen schijven meer staan. Dan haal je de schijf van het hoogste bezette punt. Wordt een schijf tijdens het uitspelen geslagen, dan moet hij eerst weer helemaal rond.

Winnen: gammon en backgammon

Een gewone overwinning telt 1 punt. Heeft de verliezer nog geen schijf uitgespeeld, dan is het een gammon en telt het 2 punten. Staat er bij een gammon ook nog een schijf van de verliezer op de bar of in het thuisbord van de winnaar, dan is het een backgammon en telt het 3 punten.

De verdubbelingskubus

De verdubbelingskubus draagt de getallen 2, 4, 8, 16, 32 en 64. Voor zijn worp mag een speler verdubbelen. De tegenstander accepteert en neemt de kubus over, of geeft op en verliest de huidige inzet.

Daarna mag alleen de eigenaar van de kubus opnieuw verdubbelen. Aan het eind wordt de uitslag met de kubus vermenigvuldigd: een gammon met de kubus op 4 levert 8 punten op.

Matches en de Crawford-regel

In een match wordt tot een vast aantal punten gespeeld, bijvoorbeeld tot 5. Komt een speler voor het eerst op één punt van het doel, dan volgt het Crawford-spel: in dat ene spel mag niemand verdubbelen.

Notatie

Zetten worden geschreven als ‘van/naar’, steeds vanaf de kant van wie zet. 13/7 betekent: een schijf van punt 13 naar punt 7. Een sterretje geeft een slag aan (8/5*), ‘bar’ en ‘off’ staan voor de bar en het uitspelen.

Backgammon of triktrak?

In Nederland en Vlaanderen wordt backgammon vaak triktrak genoemd. Meestal bedoelt men hetzelfde spel met dezelfde startopstelling en dezelfde regels. Het oude Franse trictrac is een ander spel op een vergelijkbaar bord; hier spelen we het moderne backgammon met verdubbelingskubus, zoals op toernooien.